Hér birtast þýddir kaflar og endursagðir úr myndbandinu ,,The Hormones that Control Your weight and Metabolism. Shift your hormones to Lose Weight!’’ eftir dr. Rajsree Nambudripad MD. slóðin er: https://youtu.be/9J1ID8NyyuU
Dr. Rajsree Nambudripad segir að matarlyst, efnaskipti og líkamsþyngd séu að miklu leyti stjórnað af hormónum. Meðal þeirra séu: leptin, insúlín, ghrelín og GLP-1. Einnig hafi kortisól, skjaldkirtilshormón og estrógen áhrif og geti gert erfitt fyrir að léttast.
Dr. Rajsree Nambudripad segist hafa hittir margt vansælt fólk vegna þess að það hafi glímt við líkamsþyngd. Fólki finnist það þurfi að borða minna og hreyfa sig meira og sé stöðugt svangt og sé sífellt að hugsa um mat. Það leiði til ofáts.
Er það vegna skorts á viljastyrk að fólk léttist ekki?
Nei, dr. Nambudripad segir að oft stafar þetta af hormónaójafnvægi sem hefur raskað stjórnstöðvum matarlystar í heilanum. Sumir borða hollt og hreyfa sig reglulega, en samt situr þyngdin föst. Eitt mikilvægasta hormónið sem stjórnar matarlyst kallast leptin. Það er framleitt í fitufrumum líkamans, einnig er það nefnt adipósýtur. Leptin er einnig kallað „sedduhormónið“ því það lætur fitufrumurnar senda heilanum skilaboð um að líkaminn hafi fengið nóg/ sé saddur.
Leptin var fyrst uppgötvað í músum. Vinstra megin er venjuleg mús. Hægra megin er mús sem framleiðir ekkert leptin vegna stökkbreytingar í leptingeni. Heilinn túlkar það eins og músin sé stöðugt svöng og hún fær óseðjandi matarlyst. Við aukna fitu á líkamanum eykst leptinið og á vissu stigi hættir heilinn að taka mark á síauknu leptíni og sedduhormónið hættir að virka. Slíkt ástand kallast leptínviðnám. Leptinviðnám fer oft saman með insúlínviðnámi. En insúlínviðnám er afleiðing of mikils álags á brisið sem framleiðir insúlín. Það er hormón sem stjórnar upptöku blóðsykurs og virkar eins og lykill. Við of mikið álag lokast insúlíviðtakarnir og brisið bregst við með því að framleiða enn meira insúlín. Það kallast insúlínviðnám og getur leitt til sykursýki af tegund 2.
In
súlín er framleitt í beta-frumum brisins og örvar hungurtilfinningu, fitusöfnun, þyngdaraukningu og bólgur í líkamanum. Insúlínviðnám skapar vítahring. Hátt insúlín veldur svengd og segir jafnframt frumunum að geyma hitaeiningar sem fitu. Nokkrum klukkustundum síðar fellur blóðsykurinn og svengd sækir á aftur sérstaklega í kolvetni, sem heldur áfram að örva inúlínlosun.
Til að rjúfa þennan vítahring þarf að virkja insúlínviðtakana með ensími sem kallast á ensku AMPK en á íslensku AMP-virkjaður próteinkínasi. AMPK getur opnað viðtakana og þannig dregið úr insúlínframleiðslu. Hátt magn insúlíns og leptíns stuðlar að bólgum í líkamanum. Það getur valdið verkjum, eymslum og hraðari öldrun. Það er stundum kallað bólgutengd öldrun. Til að léttast þarf að lækka bæði insúlín- og leptín.
Hungur hormónið ghrelín eykst rétt fyrir máltíð og veldur svengdartilfinningu. Það er framleitt í frumum magans og sendir undirstúku heilans skilaboð um svengd. Rannsóknir hafa sýnt að fólk sem fær ghrelín sprautur verður mjög gráðugt í mat og borðar mun meira en venjulega. Ghrelín örvar einnig umbunarkerfi heilans og eykur dópamín „vellíðunar boðefni“ heilans. Þess vegna er matur oft tengdur við umbun og hamingju.
Ghrelín stuðlar einnig að tæmingu magans og hreyfingu meltingarvegarins. Frumurnar í maganum sem framleiða ghrelín hafa líkamsklukku sem samstillir hungur og væntingar um mat. Þess vegna er best að borða á reglulegum tímum og forðast sífellt nart yfir daginn. Ef stöðugt er verið að narta í eitthvað milli mála verður erfitt að stjórna framleiðslu ghrelíns. Þess vegna er lækkun ghrelíns mikilvæg til að auka þyngdartap.
Leptin er framleitt í fitufrumum og á að segja heilanum að þú sért saddur/södd. Vandamálið er að margir þjást af leptinviðnámi og heilinn hunsar skilaboðin frá leptíni.
Næst fjallar dr. Nambudripad um hormón sem kallast GLP-1 (glúkagon-líkt peptíð-1). GLP-1 er framleitt í frumum meltingarvegarins og hefur bein áhrif á heilann til að draga úr matarlyst. Það örvar einnig insúlínlosun frá brisinu og bætir næmi frumna fyrir insúlíni. Auk þess hægir það á tæmingu magans þannig að þú finnur lengur fyrir seddu. Þess vegna er GLP-1 mjög gagnlegt hormón þegar þörf er að léttast.
Það er ástæðan fyrir því að GLP-1 lyf eins og Ozempic hafa orðið svo vinsæl við þyngdarstjórnun. Ókostir lyfjanna eru aukaverkanir, sérstaklega frá meltingarfærum, eins og ógleði og hægðatregða. Rannsókn frá Frakklandi bendir til þess að langtímanotkun á lyfinu geti tengst aukinni hættu á ákveðnum skjaldkirtilskrabbameinum. Einnig er verið að rannsaka möguleg tengsl við brisbólgu og briskrabbamein.
Hægt er að auka GLP-1 náttúrulega með trefjaríku mataræði, meira grænmeti, laufgrænmeti, ávöxtum með lágan sykurstuðul ásamt hnetum og fræjum.
Streituhormónið kortisól. Kortisól er framleitt í nýrnahettunum. Langvarandi streita eða svefnleysi hækka kortisólið. Hátt kortisól eykur hormón eins og ghrelín og insúlín sem auka svengd. Fólk leitar oft í mat þegar það er undir álagi og aukið insúlín segir líkamanum að geyma hitaeiningar sem fitu. Ef kortisól er hátt getur það valdið erfiðleikum með svefn og þá aukast líkur á kvöldsnakki sem er mjög slæmt fyrir efnaskiptin.
Skjaldkirtillinn þessi fiðrildislagaði kirtill í hálsinum hefur mikil áhrif á þyngd og efnaskipti. Heilinn framleiðir TSH sem stjórnar skjaldkirtlinum og segir honum að framleiða skjaldkirtilshormón. Skjaldkirtillinn framleiðir fyrst T4 sem þarf að umbreytast í T3 virkt form hormónsins. Við langvarandi streitu getur T4 umbreyst í ,,öfugt T3“, sem er óvirkt form og hægir á efnaskiptum. Hjá konum getur estrógen einnig stuðlað að þyngdaraukningu, sérstaklega á brjóstum, mjöðmum og lærum.
Hvert er raunverulega leyndarmálið við að léttast og þyngjast ekki aftur? Dr. Nambudripad svarar því þannig:
Það þarf að leiðrétta hormónakerfið, snúa við bæði leptinviðnámi og insúlínviðnámi sem má gera með næringabreytingum. Það þarf að ná stjórn á ghrelíni, sem er hungurhormónið og kortisón sem stjórna streitunni. Til að lækka kortisól þarf að auka GLP1 því það stuðlar að mettun og hjálpar til við þyngdartap. Það þarf að virkja AMPK í frumunum með ensíminu sem stjórnar efnaskiptum.
Þarna skipta trefjar miklu máli þegar kemur að efnaskiptunum. Ef einhverjir eru að telja kaloríur og velta fyrir sér hvers vegna það er svona erfitt að léttast, þá er það vegna þess að það eru ekki allar kaloríur eins. 
Maturinn vinstra megin á vigtinni er mjög trefjasnauður en sá hægra megin inniheldur mikið af trefjum. Það á sama við um trefjar og salad, bakteríurnar í þarmaflórunni breyta þeim í stuttar fitusýrur.
Í lok myndbandsins bendir dr Rajsree Nambudripad á nokkur lykilatriði:
Fyrst og fremst þarf að ná jafnvægi á blóðsykrinum með því að allar máltíðir séu í jafnvægi af: próteini, fitu og trefjum. Forðast hreinsaðan sykur og kornvörur eins og brauð, pasta, hrísgrjón og morgunkorn. Þau matvæli viðhalda hungri með því að hækka insúlínið. Paleo mataræði eða hreint keto mataræði er frábært til að léttast og hjálpar einnig til við að draga úr bólgum í líkamanum. Það þarf að borða meira grænmeti og grænt salad. Grænmeti er bólgueyðandi, trefjaríkt og nærir þarmaflóruna. Postbíótík trefjarnar (eftirlífvirk efni frá góðgerlum) í grænmeti auka einnig GLP-1 sem eykur mettun og hjálpar við þyngdartap.
Dr. Nambudripad mælir með að borða eitt kíló af grænmeti á dag sem hún segir í raun mjög vel framkvæmanlegt ef grænmeti er í hverri máltíð. Það getur verið í hvaða formi sem er t.d.: í salati, steiktu eða soðnu. Það sem er heillandi við þessa breytingu á mataræði er að hún veldur breytingu í heilanum. Bragðlaukarnir breytast. Matur sem borðaður var áður kann að virðast of sætur eða saltu. Sykurlöngunin mun einnig minnka og sætuþörfin mettast með hollu vali eins og ávöxtum.
Prófa tímabundna föstur. Fasta getur hjálpað líkamanum að hreinsa út skemmd efni. Það er talað um sjálfsát sem gerist við föstur. Það er frábær leið til að hreinsa út ruslið úr frumunum og það hjálpar til við að lækka bólgur og insúlín. Einföld leið til að virkja sjálfsát er að stunda hlé föstur. Það er þegar neitt er tveggja máltíða innan 8 klukkustunda og fastað hinar 16 klukkustundir sólarhringsins.
Hreyfing daglega í 30–45 mínútur, það má velja hvaða hreyfingu sem er svo lengi sem hún eykur
hjartsláttinn eins og t.d. hraðar göngur. Einnig styrktarþjálfun að minnsta kosti þrisvar í viku, því meiri vöðvar því betri efnaskipti.
Fæðubótarefni sem dr. Nambudripad bendir á:
..Metabolism support” Efnaskiptastuðningur er öflug blanda af plöntupólýfenólum sem hjálpa til við að virkja efnaskiptin. Þetta er einkaleyfisvernduð formúla sem inniheldur andoxunarefni úr sítrónu, hveiti og grænum kaffibaunum. Hún inniheldur ekkert koffín eða örvandi efni og hefur verið sannað í slembirannsóknum að hún stuðlar að þyngdartapi, lækkar hlutfall líkamsfitu, styður efnaskipti með lífefnafræðilegri virkni. Þetta efni virkjar AMPK í frumunum og eykur efnaskipti, síðan eykur það GLP sem hjálpar til við að bæta mettunartilfinningu. Rannsóknir sýna einnig að það lækka blóðþrýsting og LDL kólesteról.
Pro Berberín kemur úr rót berberínplöntunnar og það virkar insúlínviðtaka. Það inniheldur einnig alfa-lípósýru, öflugt andoxunarefni sem virkjar AMPK. Í klínískum rannsóknum hefur það reynst vel gegn örverueyðandi áhrifum. Berberín er einnig mjög bólgueyðandi og hjálpar til við að drepa slæmar bakteríur og ger eins og sveppasýkingu í þörmum.
Microbiome kanil (örveruflóru kanil) og króm sem sé frábært fæðubótarefni til að stjórna blóðsykri. Króm inniheldur einnig alfa-lípósýru og virkar AMPK og opnar insúlínviðtaka.
Metýl B-vítamíni sem er stóra streitu- og orku vítamínið. Það bætir skapið, lækkar kolvetni og sykurlöngun.
D3-vítamín ásamt K2 er súper vítamín sem hjálpar mörgum þáttum heilsunnar, þar á meðal hormónum og efnaskipum.
Omega 3 fiskiolía inniheldur nauðsynlegar fitusýrur sem hjálpa til við að draga úr bólgu. Fiskiolía úr ansjósum er prófuð til að tryggja að hún innihaldi ekkert kvikasilfur.
Magnesíum er kraftaverka steinefni fyrir lifur og stuðlar að afeitrunarferlum í lifur. Styrkir einnig vöðvana.
Dr. Rajsree Nambudripad segir að allt þetta geti hjálpað til við að koma hormónunum aftur í jafnvægi og auðveldað þyngdartap. Einnig bendir hún á að á netinu séu fjölmarg reikivélar þar sem hægt sé að slá inn líkamshæð og þyngd og fá niðurstöðu um eðlilega líkamsþyngd sem er á bilinu 18,5–25. Ef það er yfir 25 telst það ofþyngd og yfir 30 telst það offita.
Um höfund myndbandsins:
Læknirinn Rajsree Nambudripad er meltingarsérfræðingur og innvortis læknir. Þar sem hefðbundnar læknismeðferðir eru sameinaðar ákveðnum viðbótarmeðferðum sem studdar eru af rannsóknum. Hún er stofnandi OC Integrative Medicine, samþættrar læknastofu í Fullerton í Kaliforníu. Nambudripad hefur brennandi áhuga á að miðla heilbrigðisfræðslu til sjúklinga sinna og samfélagsins.
Myndbandið https://youtu.be/9J1ID8NyyuU var gefið út 17. júli 2023. Hér hefur það verið stytt og endursagðir kaflar úr því. Allar myndirnar eru fengnar í myndbandinu.
Varðandi trefjar sem talað er um í myndbandinu bendir Heilsuhringurinn á nýjar rannsóknir á trefjum eftir dr. Gundry þar sem hann útskýrir muninn á hörðum og mjúkum trefjum og nauðsyn þess að borða mjúkar trefjar, slóðin er : https://heilsuhringurinn.is/2025/05/11/butyrat-bakteriur-er-naudsynlegar-fyrir-goda-ristilheilsu/
Ingibjörg Sigfúsdóttir júní 2026
Categories: Greinar